Typy zaburzeń

W sytuacji, gdy lęk staje się źródłem cierpienia jednostki, możemy mówić o zaburzeniach lękowych, które znacznie utrudniają codzienne funkcjonowanie człowieka.

W literaturze przedmiotu, według skali DSM-IV znajdziemy następujący ich podział:

  • fobia społeczna;
  • fobia specyficzna;
  • agorafobia bez zespołu paniki w wywiadzie;
  • zespół stresu pourazowego;
  • lęk paniczny z agorafobią;
  • uogólnione zaburzenie lękowe;
  • zaburzenie obsesyjno-kompulsywne.

Warto w tym miejscu dokonać pokrótce charakterystyki powyższych form.

Diagnozę fobii społecznej można postawić wówczas, gdy jednostka odczuwa silny, wszechogarniający strach w sytuacjach społecznych (szczególnie wtedy, gdy jest obserwowana przez innych).

Fobię specyficzną cechuje odczuwanie silnego strachu przed specyficznym obiektem bądź miejscem (np. skrajny strach przed wysokością, pająkami, krwią itp.). Mogą one przybierać rozmaite formy.

Termin „agorafobia” w ścisłym ujęciu oznacza „strach przed miejscami zgromadzeń, rynkiem”. Obecnie rozumiemy pod nim również strach odczuwalny w miejscu publicznym lub przed znalezieniem się w takiej otwartej przestrzeni, a nawet we własnym domu („boję, że stanie mi się krzywda”). W skrajnych przypadkach, agorafobia prowadzi do zaniechania jakichkolwiek aktywności w życiu społecznym. Jednostka nie utrzymuje kontaktów z grupą znajomych, często boi się wyjść z domu, podróżować itp.

Wartym podkreślenia jest fakt, iż zarówno fobie społeczne, jak i specyficzne na ogół pojawiają się w wieku młodzieńczym, poniżej 25 roku życia i z reguły współwystępują z innymi zaburzeniami (najczęściej nieodłącznie z depresją).

PTSD, czyli zespół stresu pourazowego, to efekt wydarzenia, w którym jednostka doświadczyła poczucia zagrożenia życia, śmierci lub też została narażona na konfrontację z możliwymi ciężkimi obrażeniami (własnymi lub innych osób). Tego typu zdarzenie wywołało z pewnością niezwykle intensywny strach. Konsekwencje tego typu sytuacji to m.in.: powtórne przeżywanie bolesnego doświadczenia, natrętnie powracające koszmarne myśli, sny, nagłe uczucie lub działanie (jakby „to” znów się działo). Gdy tak nadmierna czujność trwa powyżej 3 miesięcy mówimy, że zespół stresu stał się przewlekły.

Podstawową cechą lęku panicznego jest występowanie ataków paniki. Zwykle pojawiają się one nieoczekiwanie, trwają nawet do godziny. Rozpoznanie lęku panicznego wymaga zdiagnozowania w wywiadzie co najmniej dwukrotnego ataku paniki oraz pojawienia się choćby czterech ze ściśle określonych doznań (np. spłycenie oddechu, uderzenia gorąca lub dreszcze ).

W uogólnionym zaburzeniu lękowym pojawiający się lęk ma charakter przewlekły, może trwać miesiącami. Chorzy cierpiący na to zaburzenie mają trudności z podejmowaniem decyzji, są spięci, rozdrażnieni, obawiają się popełnić błąd. Często unikają kontaktów z innymi ludźmi, wycofują się ze sfery społecznej życia.

Zaburzenie obsesyjno-kompulsywne polega po pierwsze na powtarzaniu stereotypowych, celowych czynności (kompulsji), jak chociażby mycie rąk, zaś po drugie na powracaniu niechcianych, natrętnych myśli (obsesji), którym jednostka się opiera.

Zaburzenia lękowe przybierają przeróżne oblicza, nie sposób wymienić wszystkich obiektów, sytuacji, które mogą stać się dla jednostki źródłem nadmiernego dyskomfortu, wywołania patologicznego uczucia strachu.

Warto jednak z pewnością pamiętać, że istnieją sprawdzone formy pomocy „osobom lękowym” – o czym w kolejnej odsłonie :-)

Bibliografia: Rachman Stanley „Zaburzenia lękowe” GWP, Gdańsk 2005